Khi cảm xúc trong gia đình không được tôn trọng

Có những gia đình không thiếu lời nói, nhưng lại thiếu sự thấu hiểu.
Mọi người vẫn trò chuyện mỗi ngày, vẫn hỏi han chuyện học hành, công việc, cơm nước. Nhưng cảm xúc thật sự của mỗi người thì dường như không có chỗ đứng.

Bạn buồn, nhưng bị bảo là “nghĩ nhiều quá”.
Bạn mệt, nhưng bị cho là “yếu đuối”.
Bạn tổn thương, nhưng nghe câu quen thuộc: “Có gì đâu mà buồn”.

Không ai cố ý làm đau ai. Nhưng khi cảm xúc trong gia đình liên tục bị xem nhẹ, bị phủ nhận, hoặc bị gạt sang một bên, những tổn thương âm thầm bắt đầu tích tụ.

Nội dung bài viết

Không được tôn trọng cảm xúc không phải lúc nào cũng là bị mắng

Nhiều người nghĩ rằng cảm xúc không được tôn trọng chỉ xảy ra khi bị quát nạt, xúc phạm hay áp đặt. Thực tế, điều này thường xuất hiện dưới những hình thức rất quen thuộc và “bình thường” trong gia đình.

Đó có thể là:

Khi bạn chia sẻ nỗi buồn, nhưng bị so sánh với nỗi khổ của người khác
Khi bạn bày tỏ quan điểm, nhưng bị cắt ngang vì “trẻ con thì biết gì”
Khi bạn cần được lắng nghe, nhưng câu chuyện nhanh chóng bị chuyển hướng

Không có tiếng la hét, không có xung đột lớn, nhưng cảm xúc của bạn không được công nhận. Và việc không được công nhận ấy, lặp đi lặp lại, khiến bạn dần học cách im lặng.

Gia đình là nơi đầu tiên dạy ta cách đối xử với cảm xúc

Gia đình là môi trường đầu tiên mà mỗi người học cách hiểu và bộc lộ cảm xúc. Nếu trong gia đình:

Cảm xúc được lắng nghe
Buồn vui được thừa nhận
Quan điểm được tôn trọng dù khác biệt

Thì một người lớn lên với cảm giác an toàn khi là chính mình.

Ngược lại, nếu cảm xúc thường xuyên bị phủ nhận, con người sẽ học được một thông điệp ngầm: “Cảm xúc của mình không quan trọng.”

Thông điệp ấy không biến mất khi bạn trưởng thành. Nó theo bạn vào các mối quan hệ khác, vào cách bạn đối xử với chính bản thân mình.

Khi cảm xúc bị kìm nén, cơ thể bắt đầu lên tiếng

Nhiều người nghĩ rằng tổn thương cảm xúc chỉ ảnh hưởng đến tinh thần. Nhưng sự thật là cơ thể không thể tách rời khỏi cảm xúc.

Khi sống trong môi trường gia đình nơi cảm xúc không được tôn trọng, cơ thể phải liên tục chịu đựng:

Sự căng thẳng kéo dài
Trạng thái phòng thủ vô hình
Cảm giác không an toàn ngay trong chính ngôi nhà của mình

Những biểu hiện ban đầu thường rất mơ hồ: mệt mỏi, mất ngủ, đau đầu, đau dạ dày, khó tập trung. Dần dần, chúng trở thành trạng thái quen thuộc.

Nhiều người chỉ nhận ra mối liên hệ này khi đọc đến những phân tích về khi không khí gia đình luôn căng thẳng, cơ thể bạn đang chịu đựng điều gì? – và giật mình vì thấy chính mình trong đó.

Im lặng trở thành cách tự bảo vệ

Khi cảm xúc không được tôn trọng đủ lâu, con người sẽ không còn cố gắng giải thích nữa. Thay vào đó, họ chọn im lặng.

Im lặng để:

Tránh bị đánh giá
Tránh phải giải thích cảm xúc của mình
Tránh cảm giác bị phủ nhận thêm một lần nữa

Từ bên ngoài, sự im lặng ấy có thể bị hiểu là lạnh nhạt, xa cách, hoặc vô tâm. Nhưng thực chất, đó là cơ chế tự vệ của một người đã quá mệt mỏi.

Nhiều người trưởng thành sau này không còn chia sẻ với gia đình, không phải vì họ không yêu thương, mà vì họ không còn tin rằng cảm xúc của mình sẽ được lắng nghe. Điều này có mối liên hệ rất rõ với câu hỏi: khi trưởng thành, điều gì khiến bạn ít chia sẻ với gia đình hơn?

Trẻ em trong gia đình thiếu tôn trọng cảm xúc lớn lên ra sao?

Trẻ em không có khả năng phân tích hay gọi tên những gì mình đang trải qua. Chúng chỉ cảm nhận được rằng:

Buồn thì không nên nói
Khóc là yếu đuối
Tức giận là hư

Khi lớn lên trong môi trường như vậy, trẻ có xu hướng:

Kìm nén cảm xúc
Không tin vào cảm nhận của chính mình
Hoặc ngược lại, bộc phát cảm xúc một cách cực đoan

Nhiều người trưởng thành mang theo những khó khăn trong giao tiếp, các mối quan hệ và cả sự tự ti sâu sắc – bắt nguồn từ việc cảm xúc của họ từng không được tôn trọng trong chính gia đình.

Khi yêu thương tồn tại nhưng sự thấu hiểu thì không

Một nghịch lý rất phổ biến là: gia đình vẫn yêu thương nhau, nhưng lại làm tổn thương nhau vì không hiểu cách tôn trọng cảm xúc.

Yêu thương không đồng nghĩa với:

Quyền phủ nhận cảm xúc của người khác
Quyền áp đặt cách nghĩ của mình
Quyền quyết định cảm xúc nào là “đúng”, cảm xúc nào là “sai”

Khi yêu thương đi kèm với kiểm soát hoặc xem nhẹ cảm xúc, nó dần trở thành áp lực.

Không ai dạy chúng ta cách tôn trọng cảm xúc trong gia đình

Nhiều bậc cha mẹ không cố ý làm tổn thương con cái. Họ cũng lớn lên trong những gia đình nơi cảm xúc không được coi trọng, và họ chỉ đang lặp lại những gì mình từng biết.

Điều này không khiến tổn thương biến mất, nhưng giúp ta hiểu rằng:

Vấn đề không nằm ở một cá nhân
Mà nằm ở cách cảm xúc được đối xử qua nhiều thế hệ

Nhận ra điều đó là bước đầu để thay đổi – dù rất chậm.

Bắt đầu từ việc thừa nhận cảm xúc là có thật

Sự thay đổi không nhất thiết phải bắt đầu bằng những cuộc nói chuyện lớn. Đôi khi, nó chỉ cần:

Thừa nhận rằng cảm xúc của mình là có thật
Không tự trách bản thân vì đã buồn, đã mệt, đã tổn thương
Cho phép mình cảm nhận mà không phán xét

Khi một người trong gia đình bắt đầu tôn trọng cảm xúc của chính mình, họ cũng dần học cách tôn trọng cảm xúc của người khác.

Lời kết

Khi cảm xúc trong gia đình không được tôn trọng, khoảng cách không hình thành ngay lập tức. Nó lớn dần qua từng lần im lặng, từng lần kìm nén, từng lần tự nhủ “thôi, nói cũng chẳng để làm gì”.

Gia đình không cần phải hoàn hảo. Nhưng một gia đình đủ an toàn về mặt cảm xúc là nơi mỗi người được phép buồn, được phép mệt, được phép là chính mình – mà không sợ bị phủ nhận.

Nếu bạn đang thấy mình trong những dòng này, hãy nhớ rằng cảm xúc của bạn xứng đáng được lắng nghe, bắt đầu từ chính bạn.

👉 Bạn có thể đọc thêm các bài liên quan trong cùng mạch nội dung:

Gia đình, Tâm lý

Khi cảm xúc trong gia đình không được tôn trọng, điều gì sẽ xảy ra?